Zie je bloed of slijm bij je ontlasting? Laat dan je darmen checken. Het kan duiden op een gezwel in de endeldarm waar je verder niet veel van merkt. Vandaar ook dat je vanaf je 50 elke twee jaar een gratis stoelgangtest kan laten analyseren via het bevolkingsonderzoek van de Vlaamse overheid. Zien ze daar een afwijking, dan kan je een coloscopie laten doen.
In het UZA is dr. Souad Bouhadan een van de gastro-enterologen die dit onderzoek uitvoeren. ‘We zien steeds meer patiënten en dat is maar goed ook, want hoe vroeger je erbij bent, hoe makkelijker we een poliep kunnen weghalen’, vertelt ze.
Wanneer een gezwel nog niet diep is ingegroeid in de darmwand, kunnen we die verwijderen zonder operatie.
Waar de rol van de gastro-enterologen vroeger vooral diagnostisch was, kunnen ze nu ook kankers in een vroeg stadium endoscopisch wegnemen. ‘Wanneer we zien dat een poliep in de endeldarm kwaadaardige kenmerken vertoont en nog niet diep is ingegroeid in de darmwand, kunnen we die verwijderen zonder te opereren’, vertelt Bouhadan. ‘Dat gebeurt meestal via een dissectie waarbij we de poliep wegsnijden van de onderliggende spierlaag.’
Een andere techniek is de ‘full-thickness resectie’ waarbij de volledige darmwand endoscopisch wordt weggenomen. ‘De voordelen voor de patiënt zijn enorm: er is meestal geen chirurgie meer nodig en er zijn bijna geen nadelige gevolgen.’
Patiënt beslist mee
Wanneer het gezwel te diep is ingegroeid of is uitgezaaid, is een andere behandeling nodig. De juiste aanpak bepalen specialisten via ‘staging’: ze kijken in het hele lichaam hoe uitgebreid de kanker is. ‘Voor rectumkanker betekent dit dat we na een biopsie van het gezwel een MRI-scan nemen waarbij we kunnen zien hoe uitgebreid de tumor is en in welk stadium die zit. Via een CT-scan checken we ook de longen en de buik op uitzaaiingen’, vertelt prof. dr. Niels Komen. ‘Op het Multidisciplinair Oncologisch Consult (MOC) bespreken we samen met oncologen, chirurgen en gastro-enterologen de resultaten, en stellen we een behandelplan voor aan de patiënt.’
De laatste tien jaar zijn de mogelijkheden enorm uitgebreid, met een evolutie op vlak van medicatie, radiotherapie, chirurgische procedures en voor- en nabehandelingen. ‘We geven de patiënt alle informatie die nodig is om de beste behandelmethode te bepalen’, vertellen chirurgen prof. dr. Niels Komen, dr. Marie Gaillard en dr. Sylvie Van den Broeck. ‘Dat is niet altijd gemakkelijk. Daarom kijken we samen naar het totale plaatje: wat zijn de risico’s, wat vindt de patiënt zelf het belangrijkste en welke impact is er op de levenskwaliteit?’
Orgaanbesparende therapie
De hoeksteen is een ‘Totale Mesorectale Excisie’ (TME) waarbij de endeldarm, het vetweefsel en de klieren operatief worden weggehaald. Toch komt er steeds meer aandacht om de endeldarm te behouden.
Dat kan onder andere dankzij ‘Totale Neoadjuvante Therapie’ (TNT) waarbij de aangetaste endeldarm al voor een mogelijke operatie behandeld wordt. ‘We maken hier een onderscheid tussen de tumoren die hoger in de darm liggen en die lager liggen, dus dichterbij de anus’, licht oncoloog prof. dr. Hans Prenen toe. ‘Voor de hoger gelegen tumoren is chemotherapie voor een operatie voldoende. Bij de lager gelegen raden we ook bestraling aan.’
Door met drie chirurgen tegelijk te opereren, zien we veel beter waar we juist moeten snijden en hechten.
Het voordeel van TNT is dat de kans op herval na een operatie opvallend lager is. Maar de tumor kan ook sterk verkleinen. ‘Bij patiënten waarbij we Microsatellietinstabiliteit (MSI) aantreffen – een eigenschap van bepaalde tumoren – kunnen we zelfs immunotherapie toepassen waarbij de tumor volledig kan verdwijnen’, vervolgt Prenen. ‘Dat bieden we momenteel aan in studieverband.’
Wachten met opereren
Stel dat de tumor verkleint of volledig weg is, kan je kiezen om nog niet te opereren. ‘Dan volgen we de patiënten heel intensief op’, vertelt Komen. ‘Ze komen dan elke drie maanden bij ons in het UZA op controle.’
Patiënten voor wie een operatie risicovol is of patiënten die complicaties willen vermijden, kunnen hier bijvoorbeeld baat bij hebben. Andere patiënten willen zeker weten dat de kanker weg is en kiezen bewust voor een operatie. ‘Een nadeel van ‘wait-and-see’ is dat de tumor opnieuw zou kunnen groeien na de behandeling en mogelijk agressiever terugkomt’, aldus Komen. ‘Dialoog met de patiënt staat bij ons dus voorop. Uit studies blijkt trouwens dat goed geïnformeerde patiënten beter en sneller herstellen.’
Chirurgische innovaties
Het chirurgisch team opereert altijd met drie chirurgen tegelijkertijd. Eén team werkt langs de buik van de patiënt en één team langs de anus. ‘Daardoor duurt de operatie veel minder lang en zien we veel beter waar we precies moeten snijden en hechten’, lichten Komen, Gaillard en Van den Broeck toe.
Lekkage is één van de belangrijkste complicaties van een endeldarmoperatie. De gehechte verbinding in de darm geneest dan niet goed waardoor er stoelgang lekt, met mogelijke infecties als gevolg. Om dat te vermijden, legt het team een tijdelijke stoma aan voor enkele weken of maanden. Bij een effectieve lekkage krijgt de patiënt een ‘Vacuum-Assisted Closure (VAC)’-behandeling. ‘We leggen via de anus een soort sponsje tegen de wonde dat we vacuüm trekken. Daarmee maken we de wonde volledig proper en trekken we bloed aan. Zo verkleint het lek geleidelijk aan tot het helemaal dichtgroeit’, vertelt Komen.
Ligt de tumor te dicht bij de kringspier, dan verwijdert het team de hele endeldarm en de anus. Het is dan niet meer mogelijk om een goede aansluiting te maken. In dat geval is een definitieve stoma wel nodig.
