We startten al vroeg met het uitvoeren van pancreasoperaties met deze minimaal invasieve techniek. Daardoor hebben we ondertussen heel wat expertise in huis’, zegt prof. Geert Roeyen. ‘293 patiënten kregen in het UZA een robot-geassisteerde ingreep aan de pancreas. Het meest recente rapport van de Complexe Kankerzorg vermeldt dat in heel België 478 patiënten zo’n ingreep kregen. Het UZA voert dus een aanzienlijk deel van deze ingrepen uit, wat patiënten toegang geeft tot een team met ruime ervaring’, vertelt dr. Vera Hartman. Zij publiceerde onlangs een wetenschappelijk artikel waarin ze de voordelen en mogelijkheden van robot-geassisteerde pancreaschirurgie aantoont.
‘We merken dat het gebruik van de robot bij pancreaschirurgie heel wat voordelen biedt’, zegt ze. ‘Die meerwaarde geldt in de eerste plaats voor de patiënt. Dankzij de extra armen, grotere precisie – bijvoorbeeld bij het plaatsen van hechtingen – en duidelijke beelden vanuit twee camera’s, biedt het ook veel voordelen voor de chirurg.’
Voordelen voor de patiënt
‘Het verschil voor onze patiënten is duidelijk’, zegt prof. Roeyen. ‘In de praktijk zien we dat patiënten die met de robot geopereerd werden, sneller uit bed komen. Dat zorgt ervoor dat de opnametijd aanzienlijk vermindert. De ingreep verloopt namelijk via enkele kleine snedes in plaats van één grote. Hierdoor is er minder weefselschade.
Dr. Hartman: ‘Nadat de tumor is weggenomen leggen we de verbindingen tussen pancreas, galweg, maag en darm opnieuw aan. Elke hechting moet perfect zijn om lekkage te vermijden. Dankzij de precisie van de robot kunnen we dit optimaal uitvoeren.’
Ook al zijn er heel wat voordelen aan robot-geassisteerde chirurgie, soms is open chirurgie meer aangewezen. Bij zwaarlijvigheid, pancreatitis – een ontsteking van de pancreas – of als de tumor contact maakt met het bloedvat wordt er altijd gekozen voor een openingreep. Uit de cijfers blijkt dat er steeds meer pancreasingrepen via de robot gebeuren, zeker bij pancreasstaartingrepen. Daar wordt de robot ongeveer in 90 procent van de gevallen ingezet. Dr. Hartman: ‘In het begin stelden we vast dat de duurtijd van de ingreep hoger lag dan bij een open ingreep. De patiënt lag iets langer op de operatietafel. Nu zien we een evolutienaar een kortere operatieduur, die zich jaar na jaar verderzet.’
Expertise opbouwen én delen
‘De ingreep wordt altijd uitgevoerd door twee chirurgen’, zegt prof. Roeyen. ‘De ene neemt de tumor weg terwijl de andere instaat voor het herstellen van de verbindingen. We werken als één team aan dezelfde operatie.’
De afgelopen jaren optimaliseerden we intern de robot-geassisteerde chirurgie. Iedereen binnen het team weet exact welke rol hij of zij opneemt. De chirurg zit achter een console om de robot te ‘besturen’, de instrumenterende verpleegkundige en assisterende chirurg staan steriel aan de tafel bij de patiënt. Zij geven materialen aan en houden het operatieveld schoon. Ondertussen zijn we vertrouwd met de ‘extra collega’ en wordt deze kennis doorgegeven aan elke nieuwe collega.’ Ook voor assistenten in opleiding is dit een unieke kans: via de opleidingsconsole geraken ze vertrouwd met robotchirurgie. Zowel de assistent als de chirurg – de proctor – zit achter een eigen console; ze kunnen beiden de robot eigenhandig bedienen.
Het UZA neemt samen met 40 Europese centra deel aan verschillende internationale studies rond robot-geassisteerde pancreaschirurgie. ‘Dit brengt ons in contact met heel wat experten. We delen ervaringen, verwerven nieuwe inzichten en benchmarken onszelf. Hierbij leggen we onze cijfers en bevindingen naast die van hen om te leren en te groeien’ vertelt prof. Roeyen. ‘Omdat pancreaschirurgie sinds 2019 in België geconcentreerd is in 15 ziekenhuizen, komen er ook chirurgen uit andere ziekenhuizen hun pancreasingrepen uitvoeren in het UZA. We bieden dan de mogelijkheid om mee in te stappen in het robot-programma. Wij kijken met hen mee, geven aanwijzingen en assisteren indien nodig’.
Het succes van de robot hangt af van de expertise van de chirurg en het ganse OK-team
Augmented reality
Robotchirurgie is dus al ingeburgerd, maar doet AI binnenkort ook zijn intrede in het operatiekwartier? ‘Op dit ogenblik is het aandeel van AI nog beperkt. We zien wel verandering in het gebruik van beelden. Zo kunnen we aan de hand van meer en betere beelden vooraf de operatieplanning verbeteren. Vooral in augmented reality zien we een meerwaarde in de toekomst: hierbij zouden we de vooraf gemaakte scanbeelden over het livebeeld tijdens de ingreep kunnen leggen. Er wordt op dit ogenblik nog geen gebruikgemaakt van een AI-model, dat op basis van beeldmateriaal of ingegeven parameters een analyse van de situatie maakt. AI in de chirurgie loopt trager dan in andere disciplines zoals dermatologie en radiologie. Daar zien we sneller vooruitgang. We willen patiënten de best mogelijke kans geven op herstel’, besluit prof. Roeyen. ‘Daarom blijven we inzetten op nieuwe technieken én samenwerkingen.’
Voor de robot-geassisteerde techniek is er tot op heden nog geen terugbetaling geregeld. Daarom neemt het UZA innovatiefonds de extra kosten op zich.
