Leven met een extra rugzak

27 sep 2018

Leven met een extra rugzak heet het boek dat pediater Kim Van Hoorenbeeck (UZ Antwerpen) uitbrengt, over de aanpak van overgewicht en obesitas bij kinderen. “Maar elk gezin kan, in een wereld met overdaad, baat hebben bij een leidraad bij de juiste keuze van voeding. Het hoeft allemaal niet zo speciaal te zijn. Er is niks mis met een bord groenten, aardappelen en vlees.”

Wist u dat een glas vers geperst sinaasappelsap evenveel calorieën telt als een glas cola of limonade? En dat u minstens tien keer moet proeven voor u weet of u iets lust? Pediater Kim Van Hoorenbeeck (35) uit Edegem pakt voedingswetenschap zo laagdrempelig mogelijk aan in haar boek. Voor haar is obesitas dan ook “een hobby”, zegt ze. “Eigenlijk ben ik kinderarts met een specialisatie in longziekten, maar ik ben in het UZA terechtgekomen tijdens mijn doctoraat over de lichamelijke complicaties bij obesitas. De obesitasraadpleging is de afgelopen tien jaar uitgebouwd en uitgegroeid: er is meer bewustwording en we ontvangen meer patiënten. Vier dagen per week werk ik als kinderlongarts, één dag als obesitasspecialist.”

Een belangrijke oorzaak van overgewicht of obesitas is genetische aanleg, legt Van Hoorenbeeck uit, “maar het is zeker niet de enige verklaring. Te energierijk eten en drinken en te weinig bewegen zijn samen nog steeds de belangrijkste oorzaak van overgewicht en obesitas op jonge leeftijd. We leven in een maatschappij die gewichtstoename promoot: alles is voorhanden en calorierijke producten zijn nog goedkoper en gemakkelijker te verkrijgen.”

Is het in die context niet juist zaak om zélf de betere keuzes te maken? “Absoluut, en niet alleen voor wie al te zwaar is. Er is tegenwoordig veel aandacht rond gezonde voeding, maar dat maakt het wel moeilijker om door de bomen het bos nog te zien. Bovendien zijn kinderen geen kleine volwassenen: ze groeien nog en hebben andere behoeftes.”

Water drinken

“Heeft je kind ernstig overgewicht, dan is de stap naar de hulpverlening al meteen de grootste”, zegt Van Hoorenbeeck. “Het is voor kinderen en ouders vaak een opluchting om uit te spreken dat er een probleem is. We spitten alle gewoontes en issues binnen het gezin uit om te bekijken wat er speelt. Maar we stellen ook meteen gerust: we doen geen bruuske dingen, we verbieden kinderen niets, kilo's zijn geen doel, wel het geleidelijk ombuigen van de levensstijl. Dan mag er onderliggend bijvoorbeeld een emotioneel trauma zijn: dat pakken we aan, en tegelijk werken we op goeie eetgewoontes.”

Maar allereerst: het drinken. “Heel vaak hoor ik dat water niet de basisdrank is, zelfs bij peuters en kleuters is dat soms frisdrank. 'Mijn kind lust geen water', hoor je van ouders, maar meestal hebben ze het dan niet geprobeerd, of ze geven zelf niet het goede voorbeeld. Appelsiensap is niet beter dan limonade. In zo'n sap zitten namelijk tot drie sinaasappelen, en de vezels die geleidelijk energie afgeven, ben je kwijt. In flesjes fruitsap zitten ook al geen vitaminen meer, die worden vaak toegevoegd. Maar met een gezond eetpatroon heb je geen toevoegingen nodig.”

“Ook ontstellend is het feit dat heel wat kinderen met obesitas 's morgens niet ontbijten. Het eerste wat ze op een dag eten, is een koek in de speeltijd. Sta dan 's ochtends tien minuten vroeger op. Begin met een yoghurtje. Of leg de avond voordien een belegde boterham in de koelkast.”

“Bij de start van het schooljaar zie je in magazines de prachtigste boterhamdozen staan, met slaatjes, wraps en andere creaties. Maar voor veel ouders is dat niet haalbaar. Er is niks mis met gewone belegde boterhammen, maar leg er eens een paar kerstomaatjes en stukjes komkommer bij.”

Gezond verstand

“Zo ook bij het warme avondmaal: het hoeft niet allemaal superlekker te zijn. Als je daar te veel de nadruk op legt, loopt het mis. Kinderen moeten juist leren dat ze niet elke dag hun lievelingseten kunnen eten. Niks verkeerds met een gewoon bord groenten, aardappelen en vlees. Het is zoals bij snoepen: als het alle dagen zomaar kan, wat is er dan nog speciaal aan?”

Waarom is het belangrijk om bij ernstig overgewicht al vroeg in te grijpen? “Kinderen groeien er niet uit, het zijn de volwassenen met overgewicht van later, met allerlei medische problemen als gevolg. Zelfs vier van de vijf kinderen die op obesitasconsultatie komen, hebben al lichamelijke complicaties: hoge bloeddruk, slaapapneu, prediabetes, leververvetting, … Op jonge leeftijd keer je dat nog om, later niet meer.”

Is het risico met ruime aandacht voor obesitas niet dat de slinger naar de andere kant doorslaat, dat ouders hun kind te veel gaan ontzeggen? “Met gezond verstand kom je al een heel eind, zet alleszins geen dieet in gang zonder begeleiding. Jij bepaalt wat er op tafel komt, maar een kind moet zelf aanvoelen hoeveel het kan eten. Dat wisselt ook. Let wel: bij overgewicht gaan we wel aan de porties werken: we kiezen voor een kleiner bord, en scheppen alleen nog groenten op als we nog honger hebben.”

Nog een tip van de dokter: “Beloon kinderen niet met eten of snoep. Het gebeurt heel vaak, maar dan leggen ze de verkeerde link. En slank zijn mag voor kinderen nooit de motivatie zijn. Wel gezond zijn en zich goed in hun vel voelen.”

Leven met een extra rugzak van pediater Kim Van Hoorenbeeck komt uit op 1 oktober bij Manteau, telt 192 blz. en kost 22,50 euro.

Sylvia Mariën

 

Bron: Gazet van Antwerpen