De dienst radiologie

Technische evolutie

De technieken binnen de radiologie evolueren snel. Zo worden de klassieke rŲntgenplaten sinds halverwege de jaren negentig meer en meer vervangen door digitale dragers, meer bepaald fosforplaten. De dienst radiologie van het UZA was hierin bij de pioniers in Vlaanderen.
'Een nadeel van die fosforplaten was dat je ze nog altijd moest uitlezen en afdrukken op film. Waar we naartoe wilden, was dat de beelden ook elektronisch beschikbaar zouden zijn', zegt Parizel.

Introductie elektronische agenda

In enkele jaren tijd onderging de dienst een verregaande digitaliseringskuur. Een eerste stap was het invoeren van een elektronische agenda.
'Sindsdien worden afspraken elektronisch ingegeven en worden er werklijsten opgesteld', legt Parizel uit. 'Dat heeft als voordeel dat verpleegkundigen en artsen voor elk toestel een lijst van patiŽnten kunnen opvragen, met het tijdstip waarop zij aan de beurt zijn. De overschakeling naar deze elektronische agenda, waarbij onze dienst als pilootdienst binnen het UZA fungeerde, was een aanzienlijke verandering. Dit proces is in goede banen geleid door onze hoofdverpleegkundige Filip Deferme en MRI- unitverantwoordelijke Eddy Van Gucht.'

Digitale archivering

In een volgende fase werd ook de rest van het gebeuren rond een onderzoek gedigitaliseerd. Daarvoor werd het Picture Archiving and Communication System (PACS) ingeschakeld, een systeem voor digitale archivering. Een grote aanpassing waaraan jaren van voorbereiding voorafgingen en waarvoor een werkgroep onder leiding van prof. dr. Jan Gielen werd samengesteld.
Parizel: 'Sinds de eigenlijke introductie van het systeem op 16 november 2006, functioneert de dienst volledig digitaal. De gegevens van een patiŽnt die zich voor een onderzoek aanmeldt, worden ingegeven, waarna de rŲntgenlaborant, verpleegkundige of arts de patiŽnt in de werklijst kan vinden. Na het onderzoek zijn de beelden in kwestie bijna onmiddellijk beschikbaar op het computerscherm van de diagnostische werkstations en dicteert de radioloog het verslag via spraakherkenning. Zodra het verslag definitief is goedgekeurd, wordt het beschikbaar op de resultatenserver, zodat alle artsen binnen het ziekenhuis het kunnen raadplegen.'
Dankzij het nieuwe systeem resulteert bijna honderd procent van de uitgevoerde radiologische onderzoeken in verslaglegging.
'Dat kan vanzelfsprekend lijken, maar is het niet', zegt Parizel. 'In het verleden gebeurde het niet zelden dat een radiologisch document zoek raakte of dat het onderzoek met de patiŽnt werd meegegeven voor het tot een verslag kwam. Met andere woorden, van een belangrijk deel van onze productie werd geen verslag gemaakt. Dat probleem is nu van de baan. Alle beelden worden digitaal opgeslagen in ons elektronisch archief.'

Beelden beschikbaar voor alle artsen

In de nabije toekomst zal de digitale beeldproductie ook toegankelijk worden voor alle artsen in het ziekenhuis, zodat een arts tijdens een consultatie via een paar klikken op zijn computerklavier toegang heeft tot de rŲntgenopnamen van zijn patiŽnt. Een verbetering die heel wat over en weer geloop overbodig zal maken.
'Artsen zullen de beelden kunnen bekijken waar en wanneer ze willen. Een bijkomend voordeel is dat beelden en verslag altijd samen beschikbaar zullen zijn, wat vroeger ook al niet evident was', stipt Parizel aan.

Geen verloren beelden of verslagen meer

Dat de beelden en verslagen niet meer verloren kunnen gaan, is voor de patiŽnt cruciaal.
Parizel: 'Bij tumoren is het bijvoorbeeld van heel groot belang dat de arts een nieuwe opname kan vergelijken met vroegere beelden. Stel dat op een radiografie van het hart en de longen een bepaalde afwijking te zien is, dan maakt het een enorm verschil of die zone daar vijf jaar geleden ook al was of niet. Is het letsel nieuw, dan kan een ingreep noodzakelijk zijn. Ook om te weten of een kankerbehandeling aanslaat, moeten we kunnen meten of een letsel kleiner of groter is geworden.'
Ook voor de artsen die de verslagen opstellen, betekent het nieuwe systeem een hele verandering. Bij een vervolgonderzoek kunnen de radiologen veel gerichter rapporteren als ze de vorige radiologische opnamen en verslagen kunnen raadplegen. Ze kunnen dan verwijzen naar het vorige onderzoek en vermelden wat er veranderd is, bijvoorbeeld de groei van een tumor of het verdwijnen van een letsel.

Eerste balans positief

Tien maanden nadat met de digitalisering gestart werd, waren van meer dan 100.000 onderzoeken de elektronische verslagen beschikbaar in het systeem en waren de meeste kinderziekten overwonnen. De eerste balans was zonder meer positief.

Nieuwe toestellen

Ook op het vlak van toestellen werd een aanzienlijke inhaalbeweging gemaakt.
'Het technisch platform dat we momenteel kunnen aanbieden, wordt door weinig Belgische of zelfs Europese ziekenhuizen geŽvenaard', klinkt het. 'Zowel op het vlak van klassieke radiologie als CT-scan, MR, mammografie en binnenkort ook digitale mammografie, hebben we het allerbeste in huis.'

Organisatie dienst

De radiologie is een van de grootste diensten van het UZA. Naast een 15-tal artsen en evenveel assistenten in opleiding - waarvan acht in het UZA en zeven in diensten waarmee het UZA een vaste samenwerking heeft - werken er een honderdtal verpleegkundigen, laboranten, technici en administratieve medewerkers.
Organisatorisch bestaat de dienst uit vijf afdelingen of units: algemene radiologie, waartoe ook mammografie behoort, CT-scan, MRI-scan, angiografie (onderzoek van de bloedvaten) en interventie-radiologie (behandelingen met behulp van beeldvormende technieken) en een afdeling administratie. Op medisch vlak zijn er vijf aandachtsgebieden: angiografie en interventieradiologie, body-imaging (beeldvorming van de borstkas, onderbuik en klein bekken), mammografie, musculoskeletale radiologie (radiologie van de spieren en het skelet) en neuroradiologie (radiologie van het zenuwstelsel).

Toestellen steeds sneller

Opvallend is dat er almaar meer onderzoeken op kortere tijd worden uitgevoerd. Maar terwijl de toestellen steeds sneller worden - een CT-scan genereert op amper 30 seconden zo'n 2.500 beelden - worden de interpretatietijden langer, dit door de groeiende complexiteit van de onderzoekstechnieken. Dat vertaalt zich in een toenemende werklast. Een radioloog is al gauw drie kwartier tot een uur bezig met het bestuderen van een uitgebreid CT-onderzoeksverslag, waarbij steeds vaker ingewikkelde nabewerking komt kijken. Vroeger was het net omgekeerd: het uitvoeren van een onderzoek duurde veel langer, terwijl het interpreteren van het - weinige verfijnde - beeldmateriaal een stuk sneller ging.

Spilfunctie

Prof. dr. Paul Parizel stelt vast dat de dienst radiologie meer en meer naar een spildienst binnen het ziekenhuis evolueert.
Parizel: 'Wij werken samen met zowat alle andere diensten van het ziekenhuis, en nemen voortdurend deel aan multidisciplinaire vergaderingen en patiŽntenbesprekingen. Veel van onze tijd gaat naar het vertalen van radiologische beelden naar onze collega's toe. De tijd dat de radioloog louter beelden en een verslag afleverde, is voorbij. Door de groeiende complexiteit van de radiologische technieken - denk maar aan de multislice CT-scan - wordt het voor niet-radiologen steeds moeilijker om zelf onderzoeken te interpreteren. We worden dan ook heel vaak gevraagd om toelichting te geven tijdens patiŽntenbesprekingen en dragen zo bij tot het bepalen van de behandelingsstrategie. Binnen de kankertherapie bijvoorbeeld, hangt het vaak van de radiologische interpretatie af of een therapie al dan niet wordt voortgezet of aangepast.'
Het woord interpretatie zegt het al: een beeldopname levert zelden ondubbelzinnige informatie op, maar moet heel nauwgezet bekeken en geÔnterpreteerd worden. Er zijn vaak schemerzones, waarbij zelfs een radioloog met jarenlange ervaring voor een moeilijke beslissing staat.
'We dragen in die zin een zware verantwoordelijkheid', merkt Parizel op. 'Als wij op basis van een radiologisch onderzoek inschatten dat een letsel naar alle waarschijnlijkheid kwaadaardig is en na de operatie blijkt dat we ons vergist hebben, is dat een spijtige zaak. Maar het omgekeerde is nog veel erger. Zo sta je als radioloog vaak voor dilemma's. Voor de patiŽnt biedt een universitair ziekenhuis op die moeilijke momenten een belangrijk voordeel. Onze radiologen kunnen overleggen met collega's, en indien nodig worden bijkomende onderzoekstechnieken ingeroepen.'

Verbouwingen

Op de dienst radiologie werd en wordt flink wat verbouwd. 'Een van onze grootste wensen is dat gehospitaliseerde en ambulante patiŽnten afzonderlijke ruimtes krijgen', zegt prof. dr. Parizel. 'Dit in de eerste plaats uit respect voor de privacy van de patiŽnt. Het is niet leuk om in pyjama of kamerjas tussen ambulante patiŽnten te wachten. Verder denken we ook aan afzonderlijke wachtruimtes per type onderzoek. Je moet weten dat we hier op piekdagen honderden patiŽnten over de vloer krijgen. Het is amper houdbaar om al die mensen in een centrale wachtruimte samen te brengen. Ook de aankleding van de wachtruimten zal extra aandacht krijgen.'
Een andere uitdaging is de wachttijden voor gehospitaliseerde patiŽnten te verkorten. Parizel: 'We streven ernaar dat patiŽnten zo kort mogelijk voor het onderzoek naar hier gebracht worden, en nadien zo snel mogelijk weer naar hun kamer kunnen. Door het grote aantal patiŽnten en de drukte op de verpleegafdelingen loopt dat nu soms mank.'
De doorgedreven digitalisering van de afdeling zorgt voor een veranderingsproces en een aanpassing van de werkmethodes. Ook daarvoor zijn een aantal architecturale ingrepen nodig. Ook de werkomgeving van de artsen werd gevoelig verbeterd. Om een snelle verslaglegging mogelijk te maken, werden PACS-werkstations (zie hoofdartikel) geÔnstalleerd, elk voorzien van apparatuur voor spraakherkenning. Verder beschikt de dienst over een aparte, multimediaal uitgeruste ruimte voor gezamenlijke patiŽntenbesprekingen, met onder meer een metersgroot beeldscherm waarop artsen samen radiologische opnames kunnen beoordelen.

Bron: maguza.be