AUREA: evenwichtsonderzoek op ruimtemissie

Hoe passen de hersenen van kosmonauten zich aan gewichtloosheid aan? Een team van AUREA, het evenwichtslaboratorium van de dienst neus-keel-oorziekten, brengt het in beeld. In de hoop patiënten met langdurige evenwichtsproblemen op een totaal nieuwe manier te kunnen helpen.

Het evenwichtssysteem is een complex samenspel van ons zicht, onze spieren en gewrichten, het evenwichtsorgaan in ons binnenoor, en de hersenen die de informatie uit al die bronnen verwerken. Bij sommige patiënten met moeilijk te behandelen evenwichtsproblemen ligt de sleutel wellicht verborgen in de hersenen. Een team van AUREA, onder leiding van prof. dr. Floris Wuyts, gewoon hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen, gaat nu precies dat aspect onderzoeken.

Hersenen passen zich aan

‘Kosmonauten die voor het eerst in de ruimte zijn, zijn de eerste dagen heel misselijk. Ze ondervinden eigenlijk dezelfde problemen als mensen met ernstige evenwichtsproblemen,’ legt prof. dr. Wuyts uit. ‘Maar op een paar dagen tijd raken ze daaraan gewend. Blijkbaar passen hun hersenen zich aan. Precies dat proces willen we zichtbaar maken en onderzoeken. Ik vergelijk het altijd met leren fietsen: opeens ben je daarmee weg, voor altijd. Ergens in de hersenen moet daarvoor een klik gemaakt worden van verschillende capaciteiten. Ik hoop dat de hersenen van de kosmonauten ons gaan vertellen waar we moeten zoeken bij onze patiënten.’

De onderzoekers brengen daarvoor bepaalde verbindingen of wittestofbanen in de hersenen in beeld. ‘We onderzoeken de hersenplasticiteit, met name de verbindingen tussen de hersencellen die te maken hebben met het evenwicht,’ legt doctoraatsonderzoeker Angelique Van Ombergen uit. Die wittestofbanen worden in beeld gebracht door middel van Diffusion Tensor Imaging (DTI) een revolutionaire techniek die de dienst radiologie van het UZA, onder leiding van prof. dr. Paul Parizel, sinds enkele jaren beheerst. Ook het Visielab van de Universiteit Antwerpen laat zijn geavanceerde technieken los op de beelden.

Zoek de verschillen

Werken met kosmonauten heeft als grote voordeel dat dezelfde hersenen vergeleken kunnen worden. ‘Als we de beelden van voor en na het verblijf in de ruimte naast elkaar leggen, hoeven we maar de verschillen te zoeken’, zegt Floris Wuyts. ‘Zo kunnen we heel duidelijk zien waar er veranderingen in de hersenen plaatsvinden.’ ‘We gaan ook de hersenen van een honderdtal patiënten met evenwichtsproblemen vergelijken met de hersenen van gezonde mensen’, vult onderzoekster Van Ombergen aan. En ook proefpersonen die deelnemen aan paraboolvluchten, waarbij in een vliegtuig korte periodes van gewichtloosheid kunnen worden gecreëerd, worden aan scans voor en na onderworpen. Net als bij de kosmonauten, gebeurt dat onderzoek in opdracht van de ESA, de Europese ruimtevaartorganisatie.

Het einddoel is natuurlijk de hersenplasticiteit te kunnen beïnvloeden, en zowel kosmonauten als patiënten te kunnen helpen. Wuyts: ‘De medicijnen die vandaag worden gebruikt om bepaalde evenwichtsproblemen te bestrijden, zijn vaak medicijnen tegen andere aandoeningen waarvan bijna bij toeval is ontdekt dat ze ook iets doen in het evenwichtssysteem. Nu zouden we echter kunnen nagaan hoe medicijnen of andere behandelingen inwerken op de processen in de hersenen. Dat opent een totaal nieuwe lijn van onderzoek en therapie. Ik ben nu twintig jaar bezig met evenwichtsonderzoek, maar dit is echt een compleet nieuwe en fascinerende richting, met volgens mij veel potentieel.’

UZA-patiënten in de ruimte?

Het is ook de allereerste keer dat de hersenplasticiteit van kosmonauten wordt onderzocht. In totaal wil het team van 16 kosmonauten hersenscans maken voor en na hun verblijf van zes maanden in het ISS. ‘De kosmonauten zijn zelf ook vragende partij, want die eerste dagen en weken zijn zij echt heel misselijk, terwijl ze wel vanaf dag 1 moeten presteren’, zegt Van Ombergen. Wuyts: ‘Van de zes ruimtevaarders die zich momenteel in de ruimte bevinden zijn er drie die deelnemen aan een UZA/UA-onderzoek. Maar weinig ziekenhuizen kunnen dat zeggen.’


Info: Patiënten met duizeligheidsklachten kunnen contact opnemen met de dienst neus-keel-oorziekten, T 03 821 33 85

Bron: maguza.be