Centrum voor Reproductieve Geneeskunde

Wat biedt CRG?

Bij ongeveer één op acht van de koppels die zwanger proberen te worden, lukt dat niet via de natuurlijke weg. Gelukkig bestaan er alsmaar meer en betere technieken om de natuur een handje toe te steken. Het CRG, de fertiliteitskliniek van het UZA, beschikt over een team van artsen, biologen, verpleegkundigen, een secretariaat, een arts die psycho-seksuele problemen behandelt en een maatschappelijk werker.
Naast vruchtbaarheidsbehandelingen biedt het centrum ook genetisch advies aan, in samenwerking met de dienst medische genetica. Ook patiënten bij wie de vruchtbaarheid in het gedrang dreigt te komen - bijvoorbeeld door radio- of chemotherapie - kunnen er terecht om preventief zaadcellen of een stukje eierstok te laten invriezen.

Diagnosestelling

De koppels met vruchtbaarheidsproblemen vormen de grootste groep.
'Als een vrouw na een jaar proberen nog geen kind verwacht, is onderzoek verantwoord', zegt kliniekhoofd prof. dr. Luc Delbeke. 'Bij de eerste raadpleging stellen we een uitgebreid dossier op en worden een aantal onderzoeken uitgevoerd: om te beginnen een bloedonderzoek, bij de vrouw meestal aangevuld met een echografie, een foto van de baarmoeder en in sommige gevallen een kijkoperatie. Bij de man onderzoeken we de kwaliteit van het sperma. Dat volstaat meestal om de oorzaak of oorzaken van het probleem te achterhalen.'

Oorzaken verminderde vruchtbaarheid

Veelvoorkomende oorzaken bij de vrouw zijn een onregelmatige of helemaal geen eisprong, slechte doorgankelijkheid van één of beide eileiders, poliepen of fibromen - dat zijn vleesbomen - in de baarmoeder, cystevorming ter hoogte van de eierstokken en een gebrekkige slijmvorming aan de baarmoederhals. Ook de leeftijd van de vrouw is vaak een belemmerende factor. Eenmaal de dertig voorbij neemt de vruchtbaarheid geleidelijk af. Bij de man heeft verminderde vruchtbaarheid meestal te maken met een ontoereikende spermakwaliteit. Uit de praktijk blijkt dat het probleem even vaak bij de man als bij de vrouw ligt.

Behandeling

Is de oorzaak eenmaal achterhaald, dan stelt het centrum een behandelingsprofiel voor.
Delbeke : 'Bij tien tot vijftien procent van de koppels is een operatie noodzakelijk, bijvoorbeeld om cystes ter hoogte van de eierstokken te verwijderen. Als er geen ingreep nodig is, stellen we in eerste instantie de meest eenvoudige en minst belastende behandeling voor. Levert die na een drietal maanden geen succes op, dan wordt na bijkomende onderzoeken eventueel een meer ingrijpende techniek voorgesteld, met meer kans op slagen maar ook iets meer risico's en belasting voor de vrouw. Die risico's zijn onder meer een grotere kans op meerlingen. Is de vrouw al iets ouder, dan wordt er sneller naar een meer ingrijpende behandeling overgestapt. Behandeling is in principe bespreekbaar tot en met de leeftijd van vierenveertig jaar, maar eenmaal boven de veertig zijn de kansen niet groter dan een paar procentjes.' Een weinig belastende techniek is bijvoorbeeld cyclus monitoring, waarbij de groei van een of meerdere eiblaasjes en de eventuele eisprong gevolgd worden en er nagekeken wordt of er voldoende beweeglijke zaadcellen aanwezig zijn in het slijm van de baarmoederhals. Is dat niet het geval, dan kan de oplossing liggen in isolatie van de meest beweeglijke zaadcellen, gevolgd door inseminatie in de baarmoeder. Soms is het nodig de cyclus van de vrouw te stimuleren met behulp van medicatie of inspuitingen. In andere gevallen is het koppel aangewezen op In Vitro Fertilisatie (IVF), de meest ingrijpende techniek (zie kaderstuk).

Teamwerk

De patiënt wordt niet door één arts maar door een volledig team behandeld. De hele ploeg vergadert regelmatig en neemt moeilijke beslissingen - bijvoorbeeld het weigeren van een behandeling vanwege gezondheidsrisico's - altijd na gezamenlijk overleg. Daarnaast werkt het CRG nauw samen met andere diensten, zoals endocrinologie, medische genetica, urologie, oncologie, met de andere gynaecologen en op experimenteel niveau - meer bepaald op het vlak van stamcelonderzoek - met de dienst hematologie.

Ondersteuning koppel

Openheid staat centraal. Als een koppel bijvoorbeeld niet in aanmerking komt voor behandeling, wordt duidelijk uitgelegd waarom dat zo is. Bij slecht nieuws wordt er altijd een alternatief voorgesteld. Blijkt er bijvoorbeeld bij de man een onoverkomelijk probleem te zijn, dan kunnen bevruchting met donorsperma of eventueel adoptie een oplossing zijn. Het koppel krijgt altijd ondersteuning, of er nu een behandeling kan plaatsvinden of niet.

In Vitro Fertilisatie

Iets meer dan de helft van de koppels die een beroep doen op het Centrum voor Reproductieve Geneeskunde, is vroeg of laat aangewezen op In Vitro Fertilisatie (IVF), de meest ingrijpende en ook meest belastende techniek.

Wat?

Bij IVF worden eicellen van de vrouw buiten de baarmoeder in contact gebracht met zaadcellen van de man, waarna een of twee van de verkregen embryo's terug in de baarmoeder worden geplaatst. Per poging komt de vrouw zo'n zes tot tien keer op consulatie en is er ongeveer 25 procent kans op een voldragen zwangerschap.

Terugbetaling

Sinds 2003 worden de laboratoriumkosten van de behandeling terugbetaald, waarbij de eigen bijdrage per sessie nog zo'n 500 euro bedraagt in plaats van 1.500 tot 2.000 euro. Elk koppel heeft recht op terugbetaling van zes IVF-cycli. Daaraan zijn wel een aantal voorwaarden verbonden. Bij vrouwen jonger dan 36 mag bij de eerste twee pogingen maar één embryo worden teruggeplaatst. Is de vrouw tussen 36 en 39 jaar oud, dan mogen het er maximaal twee zijn. Voor oudere patiënten, bij wie de kans op succes sowieso veel lager is, zijn er geen beperkingen.
Met deze terugbetalingspolitiek hoopt de overheid het aantal meerlingenzwangerschappen als gevolg van IVF - tot voor kort nog dertig procent van alle IVF-bevruchtingen - terug te dringen. Bij een meerlingenzwangerschap is er een veel grotere kans op vroeggeboorte, met alle risico's vandien.

Techniek verder verfijnd

De techniek van IVF werd in de loop der jaren nog verder verfijnd. 'Via intracytoplasmatische sperma injectie (ICSI) kunnen we vandaag de zaadcel tot in de eicel brengen', zegt biologe dr. Usha Punjabi van het CRG. 'Nog een stap verder is assisted hatching: daarbij maken we een kleine opening in de schaal van het embryo zodat dit zich vlotter ontwikkelt en innestelt. En tenslotte bieden we vandaag ook preïmplantatiediagnostiek aan. Daarbij worden één of twee cellen van het embryo weggenomen voor analyse van het erfelijk materiaal, waarna een of twee gezonde embryo's worden teruggeplaatst. Die techniek kan een oplossing bieden voor koppels die drager zijn van een erfelijke ziekte en vooraf willen uitsluiten dat ze de aandoening doorgeven aan hun baby.'

Niet-ingeplante embryo's

Niet-ingeplante embryo's kunnen bewaard worden door invriezing. Koppels kunnen ze later opnieuw gebruiken om de eigen voortplanting te verzekeren of afstaan voor wetenschappelijk onderzoek. Dat kan bijvoorbeeld stamcelonderzoek zijn, waarbij het de bedoeling is uit embryonale stamcellen organen te laten groeien die nuttig zijn in de transplantatiegeneeskunde.

Bron: maguza.be